Hoe komt Jan Splinter door de winter

Slim omgaan met energie en comfort in tijden van energieoorlog.

In de huidige uitdagende tijden waarin fossiele brandstoffen steeds schaarser worden en het aansluiten op 3 x 25 Ampère steeds problematischer is, is het noodzakelijk om een doordachte strategie te ontwikkelen. Voor particulieren is dit een complexe kwestie; er bestaat onduidelijkheid over de visie van de Gemeente ten aanzien van warmtenetten of andere verduurzamingsmaatregelen. Tegelijkertijd is te verwachten dat de gasprijzen de komende jaren zullen stijgen. De vraag rijst of waterstof via bestaande gasleidingen of groengas een haalbare oplossing biedt, gezien de behoefte in de industrie. Wij denken dat hoog temperatuur varianten zoals middentemperatuur warmtenetten en waterstof niet tot de oplossingen behoort.

Onze gebouwde omgeving kan functioneren met een verwarming op lage temperatuur. Voor warm water van 60°C, dat nodig is om legionella te voorkomen, is een warmtepomp niet per sé vereist. Aangezien er gedurende het hele jaar behoefte is aan heet water, kunnen we in de meeste periodes tot wel 85% energie van het dak benutten voor de boiler.

Strategie

Het optimaliseren van het comfort en energieverbruik start bij isolatie, maar de meeste woningen hebben al een Rc-waarde boven 2,5. Focus ligt daarom eerder op glas, kozijnen, balansventilatie met WTW en luchtdichtheid. Met deze verbeteringen kan de verwarming naar 45°C en de warmtepomp efficiënter werken (maximaal 4 W/m² elektrisch vermogen bij 1 x 40 A aansluiting). Een elektrische boiler kan dan als buffer dienen om zonnestroom zo goed mogelijk zelf te benutten. Om het vermogen te verlagen van de warmtepomp moeten we wat doen aan ons huis en daarnaast zorgen voor een heel efficiënte warmtevoorziening.

Triple Glas

Laat in de woonkamer triple glas aanbrengen. Dat kan ook in bestaande houten kozijnen met lijsten van DTS Reflex. Zeker kozijnen gemaakt van Dark Red Meranti die grote schade heeft berokkend in Borneo zou je niet willen vervangen. Zorg ervoor dat het triple glas voorzien is van kunststof afstandhouders zoals TGI spacer of warm edge afstandhouders. Triple glas zorgt ervoor dat er geen tochtstromen langs de ramen zodat het niet nodig is om extra te verwarmen langs de gevel. Heb je al vloerverwarming dan kan je die lager zetten (23 gr) dan bij dubbel glas voor een aangenaam binnenklimaat. Heb je radiatoren dan kunnen die blijven ook bij lage temperatuur verwarming. Voor meer comfort kan je ze in de woonkamer vervangen voor convectoren zoals de JAGA Net zero convectoren

Balansventilatie met WTW

Goede ventilatie met droge lucht is belangrijk voor gezond binnenklimaat. Roosters en mechanische afzuiging werken, maar verbruiken veel energie; een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning bespaart met 40 W vermogen voor de ventilatoren tot 1000 W warmte en ongeveer 20 kWh/m² per jaar. Als je geen kanalen wilt plaatsen, kun je systemen zoals MAS van Brink Climate Systems of Overflow Technology van Zehnder gebruiken. Balansventilatie alleen in de woonkamer wordt afgeraden vanwege de luchtdichtheid van het hele huis op orde moet zijn.In de zomer houdt balansventilatie het huis koeler dankzij zomernachtventilatie en bypass-regeling voor afkoeling van inkomende lucht.

Luchtdichtheid

De meeste woningen huizen in Nederland hebben een slechte luchtdichtheid van ongeveer een Q_v10 van 1 dm³/sm² dat komt neer op 360 m³ lucht per uur. Daar moet de verwarming echt zijn best doen om dat te kunnen verwarmen. Door deze te verbeteren van Q_v10 1 dm³/sm² naar 0,3 of zelfs 0,15 dm³/sm², bespaar je tot tweederde aan verwarmingsenergie en wordt het wooncomfort beter. 

Het gaat vaak om kleine zaken zoals de aluminium tochtsrip in de deur te vervangen voor een neopreen variant zoals de Solid seal strip. Per deur levert dit al 60 m³ minder gas op! Kijk sowieso de volgende zaken na: vloerluik, doorvoeringen in de meterkast en de aansluiting van het dak op de muur.

Netcongestie

Netcongestie ontstaat wanneer veel mensen gelijktijdig stroom gebruiken voor zaken als verwarming, het opladen van auto’s en koken. In Nederland is ons elektriciteitsnet berekend op een piekvermogen van 1,4 kW per huishouden. Vroeger was dat ruim voldoende; hoewel je soms 10 kW gebruikte met een gasketel, gebeurde dit zelden tegelijk met je buren. Nu ligt dat anders: wie geen energiebesparende maatregelen heeft getroffen en een warmtepomp van 7 kW gebruikt bij 55 graden, verbruikt tijdens de koudste dagen zo’n 3,5 kW elektrisch vermogen. Omdat de meeste huishoudens dit tegelijkertijd doen, is de gelijktijdigheid vrijwel 90%, wat tot problemen leidt. Met goede bouwkundige aanpassingen kan het benodigde vermogen dalen tot 3,5 kW en werkt een laagtemperatuurverwarming, maar zelfs dan blijft het elektrische verbruik met 1,2 kW aan de hoge kant.

Boiler

Een boiler slaat warmte op, ideaal voor warm water. Je kunt stroom van PV-panelen direct opslaan, bijvoorbeeld via PVT of een omvormer met immersion heater controller voor pieken in zonnestroom. Naast de gewone elektrische boiler (label B) is er ook een compacte PCM zoutboiler van Sunamp (label A+). Hiermee kan je de zonne-pieken voorkomen.

ZLT warmtenet

Het Zeer Laag Temperatuur-warmtenet onderscheidt zich door zijn lage watertemperatuur (10-20 °C) ten opzichte van traditionele netten. Dit vermindert transportverlies, vereist minder zware infrastructuur en biedt voordelen voor dichtbebouwde gebieden. De lage temperatuur maakt zowel verwarmen als koelen mogelijk, waardoor losse airco’s en extra belasting worden voorkomen. Passieve koeling wordt geïntegreerd binnen hetzelfde systeem, wat zorgt voor een brede aanpak van warmte en koude. 

De kracht van ZLT-netten zit niet in één afzonderlijk voordeel, maar in de combinatie van systeemkenmerken: Lage transportverliezen, modulaire opbouw, bronflexibiliteit en efficiënte individuele warmtepompen versterken elkaar.

Je kan makkelijk met een aantal warmteputten in de voortuin en met het ombouwen van PV panelen naar PVT een modulair ZLT warmtenet aanleggen. Met een ZLT warmtenet kan het elektrisch vermogen van een warmtepomp van 3,5 kW teruggebracht worden naar 700 W. Ook de gelijktijdigheid wordt zo verlaagd omdat tijdens de avondpiek de verwarming niet hoeft aan te staan.

Voor nieuwbouw kan het vermogen nog verder naar beneden te krijgen omdat je dan een volledig passiefhuis kan maken met een vermogen voor verwarmen van 10-12 W/m² en een elektrisch vermogen van 400 W is dan al ruimschoots voldoende.

Buren

Zorgt dat je op lange termijn een ZLT warmtenet krijgt en op korte termijn zorg voor de bouwkundige maatregelen zoals hierboven in beschreven.

Maar hoe pak je dit aan? Ga met je buren samen aan de slag. Ga praten met de gemeente en richt een VvE (Vereniging van Eigenaren) op. Met de VvE kan je zowel de bouwkundige als ook het warmtenet realiseren. Afhankelijk van de buurt en gemeente zijn hiervoor voldoende subsidiemogelijkheden voor zeker daar waar de netcongestie het hards gevoeld wordt nu in Flevoland, Utrecht en Gelderland.

Als we hiermee starten, kunnen de meeste woningen tegen 2035 efficiënt worden verwarmd, gekoeld, geventileerd en van warm water voorzien zonder grote warmtepompen. Deze aanpak is bovendien het voordeligst: met een VvE en extern beheer bedragen de totale kosten maximaal €120 per maand voor energie, servicekosten en afbetaling van het ZLT-warmtenet binnen 30 jaar. Een midden temperatuur warmtenet leidt tot hogere kosten en meer energieverlies.